نصایح رهبر معظم انقلاب در مورد دولت کارآمد

نصيحت اوّل من اين است كه دولت را، دولت كار و عمل قرار دهيد.

نصيحت دوم من، مسئله ی عدالت‏پرورى است. ما براى اجراى عدالت آمده‏ايم

نصيحت سوم ما اين است كه اين دولت بايد شعار خودش را امانت و درستكارى قرار دهد.

نصيحت چهارم ما، پاسخگو بودن است. پاسخگو بودن در مقابل مجلس و قانون،

.نصیحت پنجم....

نصيحت ششم، هماهنگى و همنواختى است.

آخرين نصيحت من - كه مهمترينش هم هست - توجه به معنويّت و اخلاق است.

مشروح نصایح آقا

روایت است که شب، هور چون نمی تابد

و شب بهانه برای سحر نمی یابد

و بعد خفتن خلق مه که می تابد

      امام عصر(عج) دعا میکند، نمی خوابد

                     درست نیست که اشک از دو دیده اش بارد

دعا کند سر انگشتها فرا دارد

                 غم من و تو به قلب شکسته بسپارد

                                 برای بخشش ما سر به خاک بسپارد ...

برای سلامتی مهر بیکران، امام زمان(ع) صلوات

                                                اللهم صل علی محمد و آل محمد

مهربیکران

بوروکراسی اداری و مدیریت علوی :

بوروكراسي ، نظريه‌اي است جامع در باب اداره جامعه كه واضع آن ماكس وبر ، فيلسوف شهير آلماني مي‌باشد .

وبر، نظريه‌اش را در چارچوب نظرية اجتماعي فراگيري مطرح كرد كه به نيروهاي تأثيرگذار در درون جامعه مي‌پردازد. وي در چارچوب مفهوم سلطه و قدرت به بررسي و تحليل نظام بوروكراسي پرداخته است و سپس آن را به سازمانهاي اداري موجود در يك جام تعميم داده است .

از ديدگاه وبر ، سازمانهاي بوروكراتيك بايد از ويژگيهاي زير برخوردار باشند[1]:

1- تقسيم فعاليتها و اعمال به اجزاي كوچك و توزيع آنها بين اعضا به طوري كه پرداختن به آن نيازي به مهارت بالايي نداشته باشد و تغيير مجري آن دشوار نباشد .

2-   سازماندهي كاركنان با اِعمال نظارت مستقيم بر كار آنان .

3-   حاكميت قوانين و مقرّرات بر سازمان به سبب گستردگي كارها و رشد منظم سازمان .

4-   تكيه بر مستندات و مدارك اداري و مكتوب .

5- وجود سلسله مراتب اختيار در هرم سازماني و عدم ارتباط آزاد با سطوح بالاي سازمان .

6-   جهت گيري دستورات و فرامين اداري از بالا به پايين و به صورت يك طرفه .

7-   رعايت دقيق معيارها و ملاكهاي گزينشي جهت اشتغال در سازمان .

انتقادهاي زيادي به نظريه بوروكراسي شده است‌كه در رأس منتقدان آن، رفتارگرايان هستند. آنان به‌رفتار بشري بسيار تكيه و تأكيد   دارندو به عامل انساني در سازمان اهميت فراواني مي‌دهند.

مهمترين انتقادهايي كه به نظريه بوروكراسي شده است به شرح زير مي‌باشد:

1- غفلت از نقش فرد در سازمان و تعامل با او ، به اين دليل كه عضوي كوچك در سازماني بزرگ مي‌باشد .

2- تأكيد بر قوانين و مقرّرات كه به افراد جنبه ماشيني و مكانيكي مي‌دهد و خلاقيّت را در آنان سركوب مي‌نمايد .

3- سخت‌گيري و نظارت مستقيم كه به ناآرامي افراد منجر مي‌شود و تيرگي روابط بين مدير و كاركنان را به دنبال خوهد داشت كه در نهايت به بازدهي كار لطمات جبران ناپذيري وارد مي‌سازد .

4- تناقص برخي از اصول بوروكراسي با يكديگر مانند سلسله مراتب شغلي و شناخت فردي .

5-   بي‌توجهي به شرايط و محيط حاكم بر سازمان .

با مطالعه در تاريخ درمي‌يابيم كه ريشه‌هاي نظام بوروكراتيك از روزگاران پيشين نيز وجود داشته است و وبر تنها به نظام‌مند كردن آن

 در پرتو حقايقي كه جامعه شناسان پيرامون سلطه و رابطه بين آن و مردم به دست آورده‌اند ، پرداخته است . حتي مي‌توان شكلهايي از نظام بوروكراسي را در روزگار امام علي (ع) نيز ملاحظه كرد كه آن حضرت در خلال خطبه‌ها و نامه‌هايي كه به كارگــزاران حكومتــي خويش ارسال نموده ، موضعگيري خويش را در برابر آن ابراز داشته است . در اينجا به گوشه‌هايي از سخنان امير تدبير ،

حضــرت علي (ع) و موضعگيريهاي حضرت پيرامون مسائل مورد بحث در نظريه بوروكراسي مي‌پردازيم :

الف ) تأكيد امام بر عنصر انساني :

امام رعايت شرايط روحي و رواني زيردستان و توجه و عنايت به آنان و رفتار انساني با آنان را اصل مي‌شمارد و در نامه‌اي به يكي از كارگزاران خويش مي‌نويسد : «اما بعد ، كشاورزان ديار تو به خاطر خشونت و حقارت و برخورد ناپسند تو شكايت نموده‌اند … پس در كار آنان درشتي و نرمي را به هم آميز ، گاه مهربان باش و گاه تند ، زماني نزديكشان آور و زماني دورتر»[2].

اين قاعده با روح بوروكراسي كه اساساً بر قوانين سخت و ثابت بنا نهاده شده ، سازگاري ندارد زيرا بوروكراسي به عامل انساني چندان پايبند نيست و به تأثير شرايط توجهي ندارد . چنانكه گويي سازمان به دور از تأثيرات دروني و بيروني در خلأ حركت مي‌كند .

ب) تأكيد بر تجربه و آگاهي :

حضرت در اين زمينه به دارا بودن تجربه و آگاهي توسط شخص صاحب مسئوليت تكيه و تأكيد دارد و تنها در اين صورت او را شايسته اطاعت مي‌داند و اگر شخص از دانش و آگاهي لازم بهره‌مند نباشد ، اطاعت از او را جايز نمي‌داند . چنانكه مي‌فرمايد : « شما را به اطاعت از كساني كه به جهل و ناداني آنها معذور نيستيد ، سفارش مي‌كنم»[3].

يعني اگر رؤساي شما جاهل بودند ، معذورند و نبايد از آنان اطاعت كنيد . در حالي كه در نظريه‌بروكراسي در اين زمينه تناقض آشكاري ديده‌ ‌مي‌شود زيرا از يك طرف تجربه و آگاهي را به عنوان ملاكهاي مهم گزينش و انتصاب مدّنظر قرار داده و و از سوي ديگر اعتقاد شديدي به سلسله مراتب اقتدار و فرمانروايي دارد و اطاعت از مدير را در هر شرايطي لازم و ضروري مي‌داند ، در صورتي كه در مديريت اسلامي و علوي ، اطاعت از مدير و مسئول تا جايي مقدور و ميسور است كه مطابق با «حق» باشد و نافرماني از خالق نباشد . چنانكه حضرت علي (ع) مي‌فرمايد : « در نافرماني از خالق ، اطاعتي براي مخلوق نيست»[4].

همچنين در نامه‌اي به مردم مصر مي‌فرمايد : «والي خود را تا آنجايي كه فرمانش مطابق حق است ، اطاعت كنيد»[5].

لذا در مديريت علوي بر خلاف بوروكراسي اداري ، اطاعت بدون قيد و شرط و مطلق از مدير معنا ندارد .

ج) رابطه مدير و كاركنان :  

در سيستم بوروكراتيك، رابطه بين مدير وكاركنان مبتني بر اصل سلسله مراتب‌اداري

است و هيچكس‌حق‌حذف اين سلسله مراتب‌را ندارد بدين معني كه هر كارمند تنها

مي‌تواند با مسئول يا مدير مستقيم خود در ارتباط باشد، آن هم با رعايت اصول و

ضوابط اداري كه‌بسيار خشك و غير قابل انعطاف است و تنها در حدّ رفع مشكل اداري

اما در مديريت اسلامي، رابطه مدير و كارمند، رابطه‌ايست بر اساس محبت و مبتني بر

 ياري رساني و مساعدت، مدير اسلامي هيچگاه خود را در مقابل مشكل كارمندش

بي‌تفاوت  و غير مسئول نمي‌داند و اين اصطلاح رايج در مديريت غربي كه «اين مشكل

شماست، خودتان بايد آن را حل كنيد»در مديريت اسلامي‌ جايگاهي ندارد .

امام علي (ع) خطاب به مالك اشتر مي‌فرمايد :«برخي از كارهايت را بايد خودت مستقيماً انجام دهي از جمله پاسخگويي به كارگزاران و واليان كه منشيان از آن ناتوانند و برآوردن نيازهاي مردم در وقتي كه به تو روي آورده‌اند و ياران واطرافيان تو نسبت به آنان  شرح‌صدرندارند»[6].

امام حتي مردمان مناطق دوردست و متروكه را نيز از نظر نيانداخته و مي‌فرمايد : « امور آنهايي را كه دستشان به تو نمي‌رسد ، خودت پيگيري كن ، آنهايي كه به چشم نمي‌آيند و به ديده حقارت نگريسته مي‌شوند براي اين گروه ، افراد خدا ترس ، مورد اطمينان و متواضع را انتخاب كن تا كارشان به تو ارائه شود»[7].

اين خطاب در حالي به مالك اشتر مي‌شود كه او در رأس حكومت سرزمين پهناور مصر قرار دارد و براي تمام ولايات و شهرها و روستاهاي آنجا ، حاكماني جداگانه به فرمان مالك ، برگزيده شده بود. 

البته وظيفه مدير در نظام اسلامي ، تنها ديدار و ملاقات با زيردستان نيست بلكه او موظف است فضايي به وجود آورد كه زيردستان بتوانند آزادانه و بدون تشريفات اداري و بوروكراتيك با او ديدار نمايند و بدون ترس و وحشت و دلهره ، مسائل و مشكلات خود را با او بازگو نمايند و او نيز با تمام توان در جهت رفع آنها بكوشد لذا امام خطاب به مالك مي‌فرمايد : «براي نيازمندان ، بخشي از وقت خود را اختصاص ده و خود به امورشان رسيدگي نما و با آنان در جلسه‌اي عمومي بنشين و به خاطر خدايي كه تو را آفريد تواضع نما و سربازان و نگهبانانت را از آنها دور كن تا بدون لكنت زبان (ترس و دلهره) با تو سخن گويند»[8].

د) كنترل و نظارت كاركنان :

در نظام بوروكراسي ، معمولاً نظارت ، مستقيم و مستبدّانه است . معيارها و ضوابط شغلي بدون در نظر گرفتن ويژگيهاي انساني و ارزشي از پيش تعيين شده است و كار افراد به طور دقيق بر مبناي اين ملاكها مورد كنترل و نظارت قرار مي‌گيرد .چنين رويكردي معمولاً ناآرامي افراد ، روابط تيره بين مدير و كارمند و نهايتاً بازده كم‌كار را به دنبال خواهد داشت . اما نظارت و بازرسي در مديريت اسلامي ، توجه و ياري نمودن به افراد براي رسيدن به امانتداري است لذا بايد از كانال ابزار و وسايلي از قبيل انسانهاي صادق و وفادار صورت گيرد تا هم عادلانه باشد و هم از اغراض و هوا و هوسهاي شخصي مصون بماند . امام در اين باره به مالك مي‌فرمايد : «رفتـــار

كارگزارانت را بررسي كن و بازرساني راستگو و وفاپيشه بر آنان بگمار»[9].

همچنين درمديريت اسلامي، نظارت بيش از آنكه بيروني و مستقيم باشد، دروني و فردي است. اسلام بجاي‌كنترل‌بيروني به «خودكنترلي» تأكيد دارد و تمام توصيه‌ها و سفارشات اسلام به تقوا ، ناظر به همين مطلب است . علاوه بر آن، انسان مسلمان در همه حال، خداوند و فرشتگان الهي را حاضر و ناظر بر اعمال خويش مي‌بيند لذا در مخفي‌ترين مكانها و پنهانترين دژها نيز ، دست به اعمال خلاف نمي‌زند در حالي كه در نظام بوروكراتيك به محض قطع شدن كنترل و نظارت، ممكن است فرد ، خود را آزاد و رها حس كرده و بسان انسان از زندان گريخته، دست به هرگونه خلافي بزند واين از مشكلات بزرگ نظام بوروكراسي اداري مي‌باشد كه‌در مديريت علوي به هيچ‌وجه ديده نمي‌شود .

الناز گل زاده 
امروزه مسئله مدیریت چه مدیریت بازرگانی چه مدیریت صنعتی چه مدیریت اداری و چه مدیریت روحانی فوق العاده مورد توجه است .عصر ما را عصر مدیریت یعنی عصری که ما انسانها باید در کارهایی که به انها واگذار می شود رشد به تعبیر اسلامی داشته باشند و نداشتن انهم عذر نیست باید برویم و کسب کنیم . " استاد شهید مطهری"

مشارکت رکن اصلی نظام مدیریت کیفیت جامع که سبب اطمینان بهبود ارتباطات  و وابستگی متقابل بین افراد سازمان می شود.علی (ع)  در نهج البلاغه می فرماید : لا ظهیر کالمشاوره یعنی هیچ پشتیبانی چون مشورت نیست .
اصل کرامت انسانی و احترام به عقول و استفاده از نظرات دیگران از اصول اساسی مدیریت اسلامی است . ادامه مطالب در سایت بانک مقالات فارسی